Sinds 28 juni 2025 is de Europese Toegankelijkheidsakte van toepassing op verschillende digitale consumentendiensten, waaronder onlinehandel en bankdiensten. Deze deadline heeft de werkwijze van ontwerpteams veranderd: toegankelijkheid, algoritmische transparantie en gegevens over de levenscyclus zijn geen opties meer die aan het einde van een project worden toegevoegd. Ze vormen nu al de basis van de eerste ontwerpen voor digitale en fysieke producten.
Toegankelijkheid en ontwerpen: voldoen aan de regels zonder vinkjes af te werken
Heb je weleens gemerkt dat je twijfelt wanneer een knop op een betaalscherm te klein is? Voor iemand met een motorische beperking kan die knop een aankoop onmogelijk maken. De Europese Toegankelijkheidsakte verplicht de betrokken diensten ervoor te zorgen dat hun interfaces functioneel toegankelijk zijn.
De verplichting geldt niet alleen voor nieuwe websites. Ook bestaande online diensten moeten worden aangepast, met beperkte overgangsregelingen voor bepaalde oudere contracten. Toegankelijkheid geldt ook voor het onderhoud van bestaande interfaces, niet alleen voor het maken van nieuwe pagina’s.
Door regelmatig het nieuws van Mix Design en Tech te volgen, wordt duidelijk hoezeer deze wettelijke verplichtingen het dagelijkse werk van designers en ontwikkelaars veranderen.
Toegankelijkheid vanaf de ontwerpfase integreren betekent concreet dat je al vóór het eerste klikbare prototype werkt aan kleurcontrasten, de grootte van aanraakgebieden en toetsenbordnavigatie. Toegankelijkheid testen op een ontwerp is goedkoper dan achteraf een correctie doorvoeren in een live product. Een component die vanaf het begin toegankelijk is ontworpen, past vanzelfsprekend in het designsysteem. Een late aanpassing leidt daarentegen tot visuele en technische inconsistenties.

Transparantie van AI: wat de Europese verordening verandert voor productdesign
De Europese AI-verordening stelt eisen aan transparantie, traceerbaarheid en menselijk toezicht voor systemen die als hoog risico zijn ingedeeld. De verordening wordt naar verwachting vanaf 2 augustus 2026 algemeen van toepassing, met gefaseerde bepalingen.
Waarom is dit relevant voor designers? Omdat transparantie niet neerkomt op een juridische vermelding onderaan de pagina. Ze krijgt in de interface vorm in concrete elementen.
- Een visuele indicator die aangeeft dat een aanbeveling afkomstig is van een algoritme en niet van een menselijke redactionele keuze
- Een gebruikersproces waarmee iemand een geautomatiseerde beslissing kan aanvechten of begrijpen, met duidelijke toegang tot menselijke tussenkomst
- Documentatie in het product die uitlegt welke gegevens het model gebruikt, in begrijpelijke taal voor niet-specialisten
Menselijk toezicht krijgt vorm in de ontwerpen, niet in juridische documenten. Als het gebruikersproces geen stap bevat waarin iemand kan ingrijpen, voldoet het product niet aan de regels, ongeacht de kwaliteit van het onderliggende AI-model.
Technische normen nog in ontwikkeling
Volgens de onderzoeksdienst van het Europees Parlement zijn bij de normalisatiewerkzaamheden voor systemen met een hoog risico meerdere deadlines niet gehaald. Die vertraging heeft bijgedragen aan de aanpassing van de wettelijke planning. Voor productteams betekent dit dat het nodig blijft om normen en uitvoeringsbepalingen te volgen, ook nadat de algemene aankondigingen zijn gedaan. De technische specificaties zijn nog in ontwikkeling en een ontwerp dat vandaag is goedgekeurd, kan morgen aanpassingen vereisen.

Digitaal productpaspoort: waar fysiek ontwerp en levenscyclusgegevens samenkomen
De Europese verordening inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten (ESPR) voorziet in een mechanisme dat het digitale productpaspoort wordt genoemd. Het idee is om gegevens over de samenstelling, repareerbaarheid en milieu-impact van een product te koppelen aan een digitale identificatiecode, die bijvoorbeeld via een code op het product toegankelijk is.
De verplichtingen worden per productcategorie vastgesteld. Ze gelden niet vanaf nu zonder onderscheid voor alle vervaardigde producten. Toch verandert dit mechanisme de relatie tussen industrieel ontwerp en informatie.
Een productdesigner die een lamp of textiel ontwerpt, moet rekening houden met de plaats van de code, de leesbaarheid ervan en vooral de overeenstemming tussen de digitale gegevens en de fysieke werkelijkheid van het product. Het digitale productpaspoort verbindt de vorm van een product met zijn materiële geschiedenis.
Wat dit betekent voor ontwerpprocessen
Traditioneel komen milieugegevens pas aan het einde van de levenscyclus aan bod, tijdens de certificering. Het digitale productpaspoort draait die logica om. De gekozen materialen, geplande verbindingen en reparatiemogelijkheden bepalen rechtstreeks welke informatie aan de consument wordt getoond.
Een industrieel ontwerpteam dat tijdens de creatieve fase geen rekening houdt met deze gegevens, zal ze achteraf moeten integreren. Daarbij bestaat het risico dat een esthetische keuze (zoals een permanente verlijming) het product ongeschikt maakt voor de verwachte repareerbaarheidscriteria.
Deze eisen integreren zonder ze als afvinklijst te behandelen
De valkuil is om toegankelijkheid, AI-transparantie en het digitale productpaspoort te behandelen als drie afzonderlijke checklists die aan het einde van een project door verschillende teams worden afgevinkt.
- Toegankelijkheid moet voor elk onderdeel van het designsysteem worden gecontroleerd, niet pas voor het eindproduct op de dag vóór de lancering
- Algoritmische transparantie moet worden ontworpen als een volwaardig gebruikersproces, met eigen schermen en tests
- Levenscyclusgegevens moeten vanaf de ideefase worden opgenomen in de materiaalspecificaties
Deze drie eisen hebben één principe gemeen: ze werken wanneer ze vanaf het begin zijn ingebouwd, niet wanneer ze achteraf worden toegevoegd. Een product dat vanaf het begin met deze parameters wordt ontworpen, is consistenter, goedkoper in onderhoud en wordt beter gewaardeerd door gebruikers.
Teams die deze aanpak hanteren, ervaren die niet als een extra wettelijke last. Ze merken dat de eisen ontwerpkeuzes verduidelijken en het aantal heen-en-weergesprekken tussen designers, ontwikkelaars en juristen verminderen. Ondanks de vertragingen bij de normalisatie geeft het Europese regelgevingskader een duidelijke richting aan: het design van morgen wordt niet alleen beoordeeld op wat het zichtbaar maakt, maar ook op wat het mogelijk maakt.



